به مناسبت زادروز خجسته پیر روشن دل هرات، مرحوم خواجه عبدالله انصاری(رح)
خواجه عبدالله انصاری(رح) مشهور به «پیر هرات»، یکی از بزرگترین عارفان، مفسران، ادیبان و شاعران جهان اسلام به شمار میرود. وی از شخصیتهای برجسته عرفان اسلامی و ادب فارسی و عربی بوده وآثار ارزشمند او تا امروز الهامبخش اهل علم، عرفان و ادب است.
خواجه عبدالله انصاری در سال ۳۹۶ هجری قمری در شهر هرات چشم به جهان گشود. نام کامل ایشان «ابواسماعیل عبدالله بن محمد انصاری هروی» است. لقب «انصاری» به این دلیل به او داده شده که نسب وی به صحابی بزرگ پیامبر اسلامﷺ حضرت ابوایوب انصاری میرسید.
خواجه عبدالله از کودکی به فراگیری علوم دینی، حدیث، تفسیر، فقه، ادبیات و عرفان علاقه فراوان داشت و در مدت کوتاهی به یکی از دانشمندان برجسته زمان خود تبدیل گردید. او در علوم مختلف اسلامی، بهویژه حدیث و تصوف، مهارت و شهرت فراوان پیدا کرد. وی بخش بزرگی از عمر خود را در هرات سپری نمود و به تدریس، وعظ، ارشاد مردم و تربیت شاگردان پرداخت. سخنان عارفانه و مناجاتهای دلنشین او سبب شد تا به «پیر هرات» شهرت یابد. خواجه عبدالله انصاری سرانجام در سال ۴۸۱ هجری قمری در هرات وفات یافت و آرامگاه وی در منطقه گازرگاه هرات قرار دارد که از مهمترین زیارتگاهها و مکانهای فرهنگی افغانستان به شمار میرود.
2. شخصیت علمی و عرفانی
خواجه عبدالله انصاری(رح) شخصیتی جامع و برجسته داشت. او مفسر قرآن کریم، محدث و عالم دینی، عارف و صوفی بزرگ، شاعر و نویسنده توانا و استاد اخلاق و تربیت اسلامی بود و آثارش تأثیر عمیقی بر عرفان اسلامی و ادبیات فارسی گذاشته است. وی در سخنان خود بیشتر بر: عشق الهی، اخلاص، توکل، زهد و تقوا، تزکیه نفس، محبت و انساندوستی، تأکید میکرد.
3. آثار مهم خواجه عبدالله انصاری(رح)
خواجه عبدالله آثار ارزشمند فراوانی از خود بهجا گذاشته است که برخی از مهمترین آنها عبارتاند از:
۱. مناجاتنامه
مشهورترین اثر خواجه عبدالله انصاری است که شامل دعاها، نیایشها و سخنان عارفانه بسیار زیبا میباشد. این کتاب از شاهکارهای ادبیات عرفانی فارسی محسوب میشود.
نمونهای از مناجاتهای او:
الهی! تو آنی که گفتی و چنانکه گفتی آنی، من آنم که گفتم، نه چنانکه گفتم آنم.
۲. طبقات الصوفیه
کتابی مهم در معرفی عارفان و صوفیان بزرگ اسلامی است که از منابع معتبر عرفان اسلامی به شمار میرود.
۳. الهینامه
اثری عرفانی و اخلاقی که در قالب دعا، نیایش و پندهای معنوی نوشته شده است.
۴. زاد العارفین
کتابی در زمینه عرفان، اخلاق و سلوک اسلامی که برای اهل تصوف اهمیت ویژه دارد.
۵.کنز السالکین
از آثار عرفانی خواجه عبدالله که درباره سیر و سلوک معنوی نگاشته شده است.
۶. صد میدان
یکی از آثار مشهور عرفانی اوست که مراحل سلوک و تکامل معنوی انسان را توضیح میدهد.
4. ویژگیهای آثار خواجه عبدالله انصاری(رح)
آثار خواجه عبدالله دارای ویژگیهای برجستهای است، از جمله:
5. جایگاه خواجه عبدالله در فرهنگ و ادب
خواجه عبدالله انصاری(رح) یکی از بزرگترین مفاخر فرهنگی و علمی افغانستان و جهان اسلام محسوب میشود. آثار او در حوزههای عرفان، اخلاق و ادبیات فارسی جایگاه ویژهای دارد و بسیاری از دانشمندان و عارفان پس از او از اندیشههایش تأثیر پذیرفتهاند.
آرامگاه وی در گازرگاه هرات، یکی از مراکز مهم فرهنگی، تاریخی و معنوی کشور به شمار میرود و هر ساله شمار زیادی از علاقهمندان علم و عرفان از آن بازدید میکنند.
6. نتیجهگیری
خواجه عبدالله انصاری(رح) شخصیتی بزرگ، دانشمند، عارف و ادیب برجسته جهان اسلام بود که با آثار علمی و عرفانی خویش نقش مهمی در گسترش فرهنگ اسلامی و ادبیات فارسی ایفا کرد. سخنان حکیمانه، مناجاتهای دلنشین و اندیشههای عرفانی او تا امروز الهامبخش انسانهای بسیاری در سراسر جهان است.
نام و یاد پیر هرات همواره بهعنوان نماد عرفان، معنویت، اخلاق و دانش در تاریخ فرهنگ اسلامی زنده و جاودان خواهد ماند.
کمیته فرهنگی دانشگاه خواجه عبدالله انصاری(رح)